Svinajeb Mayaetik - Slikeb Lo’il

Smithsonian National Msueum of Natural History Unmasking the Maya

Slikeb Lo’il

Jun miyon jchi’iltaktik mayaetik ta Mejiko xchi’uk ta Vatemala, te xa nakajtik ta slumal sakil vinik antzetik ta Estados Unidos ( Estaros Uniros). Ja’ jutuk li buch’utik stzobanoj sbaik ta xtalik li’ ta ti’ nab ku’untike, li mayaetike ja’ alab nich’nabil ta jun sp’ijil ti ach’ balamile, ti stzatzal yip xch’ulele tey ta jcha’-ka’itik ta sjunul li jech nabe,
( continente ), xchi’uk ta spechlej balamil. Batz’i jutuk nox sakil viniketik ti sna’ojik ta sjol yo’onik ti p’olem to ox tajmek yu’unik ekelal vo’ne li jteklumetik ta slumalike xchi’uk ta Mejiko; ti oy xa jutuk mu j-miluk jabile. Oy tzotz sp’ijil xch’ulelik snak’ojik ta stojol ti ach’ mayaetike. Ta sjalil, ta syenal jabil ti me’anale ti ch’abal lekil ich’-bail ta muk’e, oy j-lom ta xak’be yipal ta sa’ ti ich’el ta muk’e, ta slap smol k’u’ik, xchi’uk smak sat Sapatista. Ti yan buch’utik ta sa’ik ti sme’analike ti chbatik k’alal slumal sakil viniketike, ta slapbeik xa ech’el sk’u’ spok’ ti namal krixchanoe. Ja’ yech ti mayaetike sk’ejoj sbaik, snak’oj sbaik, mu xak’ ta ilel ti satike, yech k’u cha’al ta sbatz’i lumalik, yech k’u cha’al muk’tik jteklum xchi’uk bik’tal jteklumetik li’ ta yutil jbalamilaltik ta Mejikoe.

¡Tijo “Bolom Chon”!

Yech k’u cha’al ti oy ta stobal jabile, jchop tzobol j’abtel mayaetik, ja’ sbi Sna Jtz’ibajom, iyalbe ya’i ach’ k’op ti jnaklomaletik ta Chyapa, yosilal Mejikoe. Li yak’el elave, “Lo’il Maxil” ( yixtol lo’il max ) oy xa k’otemik ti buy batz’i k’ejel tajmek ta yosil Chyapae. Oy xa xanavemik k’alal jech nab xi ta sbatz’I xokon vinajel ta j-jot o jech nabe, xanojik xa k’uuk sjamlej li slumal sakil viniketike, ( Estados Unidos ). Buuk nox xbat yak’ik iluk ti yabtelike; Ta Smithsonian, ta tzob-bail ta muk’tik chanob vunetik, ta abtejebal balamiletik, te yo’ buy ta stzakeik ta abtel ti buch’utik chjelavik tal ch’abal lek svunike; li yabtelike ja’ ta xkuxbel yo’on ta xal slo’ilik. Li Sna Jtz’ibajome ja’ chak’ik iluk stalel skuxlej ti vo’ne mayaetike, yo’ to yolel ta xvinaj smelol ti k’usi yech ta xak’be sk’uxul sjol yo’on li ach’ mayaetike. Ja’ yech smelol yak’ojbeik yipal ti yabtelike chchap sbaik ta xak’beik yil tz’akal jch’ieletik ti stalel skuxlejike.